SIKÇA SORULAN SORULAR

Vasinin görevleri, Türk Medeni Kanunu (m.438 ile m.457 arasında) ve ayrıca Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzük ile belirlenmiştir.

• • Mirasçılık belgesinin alınması,
  • Vergi dairesine veraset ve intikal beyannamesinin verilmesi,
  • Vefatın Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmesi,
  • Malvarlığının intikali işlemleri,
  • Terekenin taksimi.

Varsa vasiyetname ve ayrık haller üzerinde durulması gerekir (m.495 ile m.682 arası).

Başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (m.598).

• • Maddi tazminat: Nişanlılardan biri haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozduğu veya nişan taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulduğu takdirde; kusuru olan taraf, diğerine dürüstlük kuralları çerçevesinde ve evlenme amacıyla yaptığı harcamalar ve katlandığı maddî fedakârlıklar karşılığında uygun bir tazminat vermekle yükümlüdür. Aynı kural nişan giderleri hakkında da uygulanır. Tazminat istemeye hakkı olan tarafın ana ve babası veya onlar gibi davranan kimseler de, aynı koşullar altında yaptıkları harcamalar için uygun bir tazminat isteyebilirler (m.120).
  • Manevi tazminat: Nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir (m.121).
  • Hediyelerin geri verilmesi: Nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların, diğer nişanlıya vermiş oldukları alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir (m.122).

• • Zina (m.161),
  • Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162),
  • Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163),
  • Terk (m.164),
  • Akıl hastalığı (m.165),
  • Evlilik birliğinin sarsılması (m.166/1).

Evlilik birliğinin sarsılmasına sebep olan olayları önceden ilan etmek olanağı yoktur. Ancak Yargıtay uygulamasında süreklilik kazanmış, ilke diyebileceğimiz olaylar vardır. Mesela; eşlerin birbiriyle alay etmesi, eşlerin birbirini aşağılaması, eşlerin birbirini küçümsemesi, eşini başkalarıyla kıyaslaması, birbirlerinin sırlarını açıklamak, eşlerin birbirlerine ilişkin dedikodu çıkarması, eşlerin birbirlerine iftira atmaları, birbirlerini beğenmemeleri, kendisine yakıştıramadığını söylemeleri, suçlayıcı davranmaları, hakaret edici davranmaları, çocuklarına hakaret etmek, çocuklar arasında ayırım yapmak, eşinin ailesine hakaret etmek, başkasını sevdiğini söylemek, eşini sevmediğini söylemek, aşırı kıskançlık göstermek, eşini başkalarıyla görüştürmemek, eşini tehdit etmek, çocuklarını tehdit etmek, eşini kovmak, eşine doğum yapması için baskı yapmak, eşini korkutmak, hürriyetinden yoksun bırakmak, ilgisiz davranmak, aşırı borçlanmak, haciz gelmesine sebebiyet vermek, aşırı derecede şans oyunu oynamak, eşinden habersiz borç almak, eşini ekonomik gücünün üzerinde borçlandırmak, eşin çalışmaması, zorla çalıştırılması, işten çıkarılmasını sağlamak, evin eşyalarını satmak, evin eşinden habersiz intifa hakkını vermek, evin kirasını ödememek, eşinin izni olmadan onun kredi kartını kullanmak, cinsel ilişki kuramama, cinsel ilişkiden kaçınmak, üçüncü kişilere cinsel ilişki ile ilgili açıklamada bulunmak, cinsel içerikli uygunsuz internet sitelerine girmek, cinsel güveni sarsıcı davranışlarda bulunmak, eşini dövmek, çocuklarını dövmek, yaralamak, eşya fırlatmak, eşinin eşyalarına zarar vermek, eşine örtünmesi için baskı yapmak, eşinin giyimine ailesinin müdahalesine seyirci kalmak, sürekli içki kullanmak, uyuşturucu kullanmak, aykırı hobilere sahip olmak, çocuğun sünnet törenine makul bir gerekçe olmadan katılmamak, konuklarına iyi konukseverlik göstermemek, çocuklarının olmayışını sorun etmek, yasa dışı dini toplantılara katılmak, muska, büyü ve fal işleriyle uğraşmak, beddua etmek, çocuğu habersiz sünnet ettirmek sayılabilir.

• • Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır.
  • Boşanmak için eşler ya birlikte mahkemeye başvurmalı ya da bir eş diğerinin açtığı boşanma davasını kabul etmelidir.
  • Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerekir.
  • Tarafların yapmış oldukları anlaşmanın hâkim tarafından uygun bulunması gerekir.

Mal rejiminin tasfiyesi anlaşmalı boşanma kapsamında değildir.

Boşanma davasının kabulüne ya da reddine karar verir. Davanın kabulüne karar verirse; çocukların durumuna (velayet, çocukla kişisel ilişki kurulması, iştirak nafakası), boşanmanın mali sonuçlarına (yoksulluk nafakası, maddi tazminat, manevi tazminat) ve ayrıca çekişme konusu olan sair konularda bir karar verir.

Önalım hakkı, yasal önalım hakkı ve sözleşmeden doğan önalım hakkı olmak üzere iki türdür. Paylı mülkiyette bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satması hâlinde, diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilirler. Buna yasal önalım hakkı denir (m.732). Tapu kütüğüne şerh verilen sözleşmeden doğan önalım hakkı ise, şerhte belirtilen sürede ve belirtilen koşullara göre her malike karşı kullanılabilir (m.735).

Önalım hakkının kullanılamayacağı haller şunlardır:

• • Cebri icra satışlarında,
  • Paydaşlar arası satışlarda,
  • Satış niteliğinde olmayan işlemlerde,
  • Kat mülkiyeti kurulmuş bağımsız bölümlerin satışında,
  • Fiili taksim halinde,
  • Kat karşılığı inşaat sözleşmesi gereği yapılan devirlerde.

Ortaklığın giderilmesi davaları; paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyetinde, paydaşların veya ortakların, dava yoluyla birlikte mülkiyet halinin sona erdirilmesini istemeleridir. Birlikte mülkiyet ve tabiatıyla bunun giderilmesi, Medeni Kanun m.688 ile m.703 arasında düzenlenmiştir. Ortaklığın satış suretiyle giderilmesi ise İcra ve İflas Kanunu’na (m.112 vd., m.123 vd) göre yapılır.

Bu davanın ayrı ayrı ancak şu hallerde açılabileceği kabul edilmektedir:

• • Ortaklığın giderilmesi davasının açılmış olması,
  • Kentsel dönüşüm uygulamasının varlığı,
  • Kamulaştırma.

Özellikle ortaklığın giderilmesine ilişkin davalarda, taşınmaz üzerinde bulunan bina, ağaç ve bunun gibi bütünleyici parçaların (yani muhdesatın) kime ait olduğu konusunda bir uyuşmazlık olup da bunlar üzerinde bazı paydaş veya ortakların hak iddia etmeleri üzerine, öncelikle bu uyuşmazlığın giderilmesi gerekmektedir. Ortaklığın giderilmesi davasında muhdesat üzerinde hak iddia edene, görevli mahkemede dava açmak üzere süre verilir (HMK m.106). Ortaklığın giderilmesi davasını gören mahkeme, açılacak bu davayı bekletici sorun yapar (HMK m.165).

• • Kiralananla ilgili zorunlu sigorta, vergi ve benzeri yükümlülüklere, aksi kararlaştırılmamış veya kanunda öngörülmemiş ise, kiraya veren katlanır (TBK m.302).
  • Kiracı, konut ve çatılı işyeri kiralarında, kiraya verenin yazılı rızası olmadıkça, kiralananı başkasına kiralayamayacağı gibi, kullanım hakkını da devredemez (TBK m.322).
  • Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kiracıya güvence verme borcu getirilmişse, bu güvence üç aylık kira bedelini aşamaz. Güvence olarak para veya kıymetli evrak verilmesi kararlaştırılmışsa kiracı, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere, parayı vadeli bir tasarruf hesabına yatırır, kıymetli evrakı ise bir bankaya depo eder (TBK m.342).
  • Tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmaları, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir (TBK m.344).
  • Kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azamî miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Kefilin, sorumlu olduğu azamî miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda, bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğini kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır (TBK m.583).
  • Kat maliklerinden her biri aralarında başka türlü anlaşmadıkça, kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi giderlerine ve bunlar için toplanacak avansa eşit olarak; bütün ortak yerlerin bakım, koruma, güçlendirme ve ortak tesislerin işletme giderlerine kendi arsa payı oranında katılmakla yükümlüdür (Kat Mülkiyeti Kanunu m.20). Buna ilişkin şart, yapılacak kira sözleşmesine konabilir.
  • Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ’de yapılan değişiklik ile konusu konut ve çatılı iş yeri dahil olmak üzere gayrimenkuller için akdedilen kira sözleşmelerinde kira bedeli ‘Türk Lirası’ cinsinden belirlenmelidir.
  • Kira sözleşmesi yapılmadan önce muhakkak kiraya verilecek olan konut ya da çatılı iş yeri içerisinde demirbaş tespiti yapılmalı, bu tespit kira sözleşmesinde belirtilmelidir.
  • Kiralananın hangi durumda teslim edildiği ve hangi durumda teslim alınacağı da sözleşmede belirtilmelidir.

Tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmaları, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bu kural, bir yıldan daha uzun süreli kira sözleşmelerinde de uygulanır. Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılmamışsa, kira bedeli, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla hâkim tarafından, kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir. Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli, hâkim tarafından tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde belirlenir (TBK m.344).

Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiraya veren, sözleşmenin kurulmasından itibaren 10 yıl geçmedikçe aşağıda belirtilen haklı bir nedene dayanmadan kira sözleşmesini feshedemez.

Kiraya verenden kaynaklanan tahliye nedenleri (TBK m.350, m.351):

• • Kiraya verenin konut gereksinimi nedeniyle sözleşmeyi feshetmesi
  • Kiraya verenin işyeri gereksinimi nedeniyle sözleşmeyi feshetmesi
  • Kiralanan taşınmazın sonradan mülkiyetini kazanan kişinin kendisinin veya yakınlarının konut ya da işyeri gereksinimi nedeniyle sözleşmeyi feshetmesi
  • Kiraya verenin taşınmazı yeniden yapma ve onarma amacıyla kira sözleşmesini feshetmesi

Kiracıdan kaynaklanan tahliye nedenleri (TBK m.352):

• • Kiracının belirli bir tarihte taşınmazı boşaltacağını yazılı olarak taahhüt ettiği halde boşaltmaması nedeniyle tahliye davası açılması
  • İki haklı ihtar nedeniyle kira sözleşmesinin feshedilmesi
  • Kiracının aynı ilçe veya belde içerisinde kendisinin ya da birlikte yaşadığı eşinin adına kayıtlı oturulabilecek konutun olması nedeniyle tahliye davası açılması

Süresi belirli olsun veya olmasın işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir (İş Kanunu m.24).

I. Sağlık sebepleri:

• • İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa.
  • İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa.

II. Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:

• • İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa.
  • İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa.
  • İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse, yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler, yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa.
  • İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa.
  • İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse,
  • Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa, yahut çalışma şartları uygulanmazsa.

III. Zorlayıcı sebepler:

• • İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa.

Genel haciz yolu ile başlatılan ilamsız bir icra takibinde; ödeme emrini tebliğ alan kişi borçlu olmadığını düşünüyorsa, ödeme emrini gönderen icra dairesine 7 gün içinde itiraz edebilir. Bu itiraz üzerine takip durur. Aynı dilekçede borcun tamamına değil bir kısmına itiraz ettiğini, borca dayanak gösterilen belgedeki imzanın kendisine ait olmadığını ve icra dairesinin yetkisiz olduğunu da öne sürebilir.

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile yapılan bir icra takibinde ise; ödeme emrini tebliğ alan kişi, borçlu olmadığını, borcu ödediğini, alacağın zamanaşımına uğradığını, alacaklının borcunu ödemek için kendisine mehil verdiğini, takibe konu olan senedin kambiyo senedi vasfına haiz olmadığını, senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ve icra dairesinin yetkisiz olduğunu iddia ediyorsa, icra mahkemesine genel olarak 5 gün içinde itiraz/şikâyet yoluna başvurabilir.

Diğer icra türleri ile ilgili itiraz konuları münferiden incelenmelidir.

• • İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları,
  • İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
  • Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar (İYUK m.2/1).

Belediye encümen kararı; bir idari makamın, kamu gücü kullanarak idare işlevine yönelik olarak tesis etmiş olduğu, idare hukuku alanında sonuç doğuran hukuki işlemdir. Bu nedenle bu tip kararları, idari işlemler olarak belirleyebiliriz. Dolayısıyla bu kararlara karşı itiraz edilmesi ve dava açılması pek tabi mümkündür.

İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. 30 gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır (İYUK m.11).

Yapılan itiraz üzerine yeni kararın olumsuz olması ya da zımnen reddi halinde, veyahut hiç itiraz etmeden doğrudan iptal davası açılabilir. İptal davası, idari işlem hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olması sebebiyle ve idari işlemin geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılması amacıyla, ilgiliye tebliğinden itibaren 60 gün içerisinde idare mahkemesinde açılır.